హిమాలయాల్లో సముద్ర మట్టానికి సుమారు 3,000 నుంచి 5,000 మీటర్ల ఎత్తులో పెరిగే బ్రహ్మకమలం తీవ్రమైన చలి, మంచు, బలమైన గాలులను తట్టుకునే పర్వత ప్రాంత మొక్క. ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర పుష్పమైన దీనికి తెల్లని రేకుల్లాంటి రక్షణ నిర్మాణాలు, ప్రత్యేకమైన పరాగసంపర్క విధానం, స్థానిక ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల్లోని స్థానం ప్రత్యేకతను ఇస్తాయి.
తామర కాదు.. హిమాలయ పర్వత మొక్క
బ్రహ్మకమలం శాస్త్రీయ నామం Saussurea obvallata. ఇది ఆస్టరేసి కుటుంబానికి చెందిన బహువార్షిక మొక్క; నీటిలో పెరిగే తామర జాతి కాదు. సాధారణంగా నేలకు దగ్గరగా పెరుగుతుంది. చలికాలంలో పైభాగం వాడిపోయినా వేర్లు నేలలో జీవించి ఉంటాయి. మంచు కరిగి వాతావరణం అనుకూలమైనప్పుడు వాటి నుంచి కొత్త చిగుళ్లు వస్తాయి.
తెల్లటి బ్రాక్ట్స్ పుష్పాలను కాపాడతాయి
పుష్పగుచ్ఛం చుట్టూ కనిపించే తెల్లటి, కాగితం వంటి భాగాలు నిజమైన పూలరేకులు కావు; వాటిని బ్రాక్ట్స్ అంటారు. ఇవి లోపల ఉండే చిన్న పుష్పాలకు కవచంలా పనిచేస్తాయి. బయట చలి, తేమ వంటి ప్రతికూల పరిస్థితులు ఉన్నప్పుడు పుష్పగుచ్ఛం చుట్టూ కొంత రక్షణ కల్పిస్తాయని మూల కథనం వివరిస్తోంది. ఈ బ్రాక్ట్స్ మధ్య ఊదా రంగు చిన్న పుష్పాలు ఉంటాయి.
బంబుల్ బీలతో పరాగసంపర్కం
దట్టమైన రోమాలు కలిగిన బంబుల్ బీలు బ్రాక్ట్స్ మధ్యకు చేరి మకరందాన్ని సేకరించే సమయంలో పరాగరేణువులను ఒక పుష్పం నుంచి మరొకదానికి తీసుకెళ్తాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో స్వపరాగసంపర్కం కూడా జరగవచ్చు. సాధారణంగా వేసవి, వర్షాకాలంలో పుష్పించే ఈ మొక్కపై జూలై నుంచి సెప్టెంబర్ మధ్య పూలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ఆ తర్వాత ఏర్పడే పొడి ఫలాల విత్తనాలు గాలి సాయంతో వ్యాపిస్తాయి.
ఉత్తరాఖండ్ సంప్రదాయాల్లో ప్రత్యేక స్థానం
హిందూ పురాణ సంప్రదాయంలోని దివ్య పద్మ కథతో ఈ పుష్పం పేరుకు ఆధ్యాత్మిక అనుబంధం ఏర్పడింది. అయితే పురాణాల్లోని పద్మమే హిమాలయాల్లో పెరిగే ఈ మొక్క అని నిర్ధారించే శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవని మూల కథనం స్పష్టం చేస్తోంది. ఉత్తరాఖండ్లో, ముఖ్యంగా కేదార్నాథ్ వంటి శైవక్షేత్రాల్లో పూజల సమయంలో బ్రహ్మకమలాన్ని శివుడికి సమర్పిస్తారు. నందాదేవి ఆరాధనలోనూ దీనికి ప్రాధాన్యం ఉంది. ఈ ఆచారాలకు స్థానిక భక్తి, సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలే ఆధారం; శివుడికి సమర్పించడానికి ఒకే నిర్దిష్ట పురాణ కథ ఉందని చెప్పలేం.
ఇళ్లలో పిలిచే ‘బ్రహ్మకమలం’తో తేడా
ఇళ్లలో పెంచే, రాత్రిపూట వికసించే తెల్లటి పువ్వును కూడా కొందరు బ్రహ్మకమలం అంటారు. దాని శాస్త్రీయ నామం Epiphyllum oxypetalum; అది కాక్టస్ కుటుంబానికి చెందిన మొక్క. హిమాలయాల్లో పెరిగే Saussurea obvallata మాత్రం వేరే జాతి. ఈ రెండు మొక్కల కుటుంబాలు, పెరిగే ప్రాంతాలు భిన్నంగా ఉంటాయి.
సేకరణలో జాగ్రత్త అవసరం
పూజలు, ఇతర అవసరాల కోసం పుష్పాలను విచ్చలవిడిగా కోయడం వల్ల కొన్ని ప్రాంతాల్లో విత్తనాలు ఏర్పడి కొత్త మొక్కలు పెరిగే అవకాశాలు తగ్గవచ్చని మూల కథనం పేర్కొంటోంది. నివాస ప్రాంతాల మార్పులు, వాతావరణ మార్పులు కూడా ఈ మొక్కకు సవాళ్లుగా మారుతున్నాయని అందులో తెలిపింది. అడవుల్లో కనిపించిన బ్రహ్మకమలాన్ని కోయకుండా సహజంగా పెరగనివ్వడం దాని పరిరక్షణకు తోడ్పడుతుంది.

